Báo chí đưa tin, trích dẫn ý kiến luật sư Nguyễn Văn Đỉnh:
Báo Pháp luật TP HCM: Tranh luận vụ tòa tuyên hợp đồng hứa thưởng giữa luật sư và khách hàng vô hiệu | Báo Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh
Báo Thanh niên: Luật sư có được thỏa thuận hứa thưởng với khách hàng?
Nhờ luật sư đồng nghiệp viết mà tôi biết đến đề xuất Án lệ và “Nguồn Án lệ” đề xuất là Quyết định giám đốc thẩm số 271/2024/DS-GĐT ngày 24/10/2024 của TAND cấp cao tại Thành phố HCM, liên quan đến vấn đề “hứa thưởng” của luật sư. Đây là vấn đề gây nhiều ý kiến tranh cãi trong nhiều năm qua. Quan điểm của tôi ngược lại: Không đồng tình với phán quyết theo Quyết định giám đốc thẩm số 271 và không đồng tình với đề xuất Án lệ. Nếu trở thành Án lệ, đây sẽ là Án lệ tạo ra bất công lớn nhất trong số các Án lệ được công bố.
Đọc đề xuất Án lệ: https://www.toaan.gov.vn/webcenter/ShowProperty?nodeId=/UCMServer/TAND357244
Đọc Quyết định giám đốc thẩm số 271: https://congbobanan.toaan.gov.vn/2ta1678276t1cvn/chi-tiet-ban-an
Quan điểm của tôi luôn là: Luật sư là nghề tự do, quan hệ giữa luật sư và khách hàng là quan hệ được hình thành trên cơ sở bình đẳng, tự do ý chí, độc lập về tài sản và tự chịu trách nhiệm nên mang đầy đủ tính chất của một quan hệ dân sự, không ai có thể ép buộc được ai. Như vậy, tư cách luật sư của một bên không thể làm mất đi nguyên tắc của một quan hệ theo pháp luật dân sự: “Mọi cam kết, thỏa thuận không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội có hiệu lực thực hiện đối với các bên và phải được chủ thể khác tôn trọng” (Điều 3.2 Bộ luật dân sự 2015).
Trong Quyết định giám đốc thẩm số 271, nhận định của Ủy ban thẩm phán TAND cấp cao tại Thành phố HCM sau đây là hết sức khó hiểu, khiên cưỡng, thậm chí tào lao: “Xét thấy, tại điểm đ khoản 1 Điều 9 Luật luật sư năm 2015 và Quy tắc số 9.2 trong Bộ Quy tắc Đạo đức và ứng xử nghề nghiệp Luật sư Việt Nam (ban hành kèm theo Quyết định số 201/QĐ-HĐLSTQ ngày 13/12/2019 của Hội đồng Luật sư toàn quốc) thì Luật sư không được ký hợp đồng hứa thưởng với khách hàng, nếu vi phạm sẽ bị xem xét xử lý kỷ luật.”
Xin thưa, Điều 9.1.đ Luật luật sư (năm 2006, sửa đổi năm 2012 chứ không phải năm 2015 như Quyết định giám đốc thẩm) chỉ cấm luật sư: “Nhận, đòi hỏi thêm bất kỳ một khoản tiền, lợi ích nào khác từ khách hàng ngoài khoản thù lao và chi phí đã thỏa thuận với khách hàng trong hợp đồng dịch vụ pháp lý”; Quy tắc số 9.2 trong Bộ Quy tắc Đạo đức và ứng xử nghề nghiệp Luật sư Việt Nam quy định những việc luật sư không được làm trong quan hệ với khách hàng: “9.2. Gợi ý, đặt điều kiện để khách hàng tặng cho tài sản hoặc lợi ích khác cho luật sư hoặc cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em của luật sư”. Chỗ nào cấm luật sư không được đưa điều khoản “hứa thưởng” vào hợp đồng dịch vụ vậy!?
Thực ra “hứa thưởng” chỉ là cách “nói nôm”, ở đây bản chất không phải “hứa thưởng” – một hành vi pháp lý đơn phương theo Bộ luật dân sự 2015 (Điều 570 – 572) mà là một điều khoản thỏa thuận trong hợp đồng dịch vụ (có tính chất dân sự). Về bản chất, Điều 9.1.đ Luật luật sư cấm luật sư vòi thêm tiền, lợi ích ngoài khoản thù lao và chi phí đã thỏa thuận với khách hàng trong hợp đồng nhưng nếu ta đọc vụ án được tóm tắt trong Quyết định giám đốc thẩm số 271 thì về bản chất, việc khách hàng trả 20% số tiền bồi thường nhận được cho luật sư chính là “thù lao đã thỏa thuận với khách hàng trong hợp đồng”. Khách hàng nhận được tiền bồi thường thì trả 20% số tiền đó cho luật sư và đó là thù lao mà các bên đã thỏa thuận và có nghĩa vụ tuân thủ. Hợp đồng có điều khoản tạm gọi là “hứa thưởng” sẽ có hiệu lực nếu nó đáp ứng đầy đủ các điều kiện có hiệu lực của hợp đồng dân sự.
Việc khách hàng không tuân thủ thỏa thuận theo hợp đồng là hành vi trở mặt, lật lọng cần phải lên án, chứ không phải theo hướng ngược lại là đi theo hướng xử cho khách hàng thắng như Quyết định giám đốc thẩm số 271 và càng không được phép nâng nó lên thành Án lệ để khuyến khích, cổ vũ cho hành vi tráo trở, lật lọng.
Thiết nghĩ, Luật Luật sư (đang nghiên cứu sửa đổi) cần chắp cánh cho các luật sư làm nghề chứ không phải trói buộc các luật sư. Về vụ việc cụ thể tại Đồng Nai nêu trong Quyết định giám đốc thẩm số 271, văn phòng luật sư nên kiến nghị để Đoàn luật sư tỉnh Đồng Nai và Liên đoàn luật sư Việt Nam có văn bản gửi đến Tòa án để nêu quan điểm nhằm bảo vệ quyền, lợi ích họp pháp cho luật sư, tổ chức hành nghề luật sư (tương tự hành động liên quan đến kiến nghị của luật sư Bùi Việt Anh vừa qua).
P.S 1: Tôi từng tư vấn cho một số khách hàng bị thu hồi đất, đa phần họ là nông dân, người lao động, thuộc đối tượng yếu thế. Họ không có tiền để trả thù lao cho luật sư từ đầu (đồng thời, họ có tâm lý tự ti, lo sợ thiệt đơn thiệt kép: vừa “mất tiền” cho luật sư, vừa không thay đổi được tình hình) nên họ thường gợi ý: (1) Luật sư bỏ chi phí, công sức làm; (2) Khi có kết quả sẽ chia tỷ lệ % cho luật sư (tùy vụ việc). Đây là thực tiễn nghề nghiệp, cuộc sống. Như tôi đã nêu: việc chia tỷ lệ % cho luật sư là thù lao, không có cái gọi là “hứa thưởng” ở đây.
P.S 2: Cũng phải nói lại: Trong vụ việc này, cái dở của tổ chức hành nghề luật sư là giao kết một thứ gọi là “hợp đồng hứa thưởng”. Nếu ký hợp đồng dịch vụ như bình thường có điều khoản thanh toán thù lao theo tỷ lệ % thì không thể tuyên hợp đồng vô hiệu.
P.S 3: Một đồng nghiệp của tôi nêu câu hỏi “Nếu người nhận ủy quyền trong vụ việc này không phải là luật sư, việc hứa thưởng có bị vô hiệu không?” Tôi trả lời: “Đúng vậy đó anh, tư cách luật sư không làm lợi cho người ta khi tham gia vào quan hệ pháp luật thì người ta vất vả lấy thẻ luật sư để làm gì? Để đóng phí chăng?”
P.S 4: Một đồng nghiệp khác của tôi nêu vấn đề: “Tôi đồng ý quan điểm của luật sư, mặt khác tôi cho rằng việc tòa đưa Bộ quy tắc Đạo đức và ứng xử nghề nghiệp Luật sư Việt Nam – văn bản không phải là quy phạm pháp luật- vào áp dụng để phán quyết là không phù hợp và không được coi là cơ sở pháp lý để dùng áp dụng trong trường hợp này”. Tôi xin trả lời: “Chỗ này thì theo tôi Ủy ban Thẩm phán TAND CC căn cứ quy định của Luật Luật sư về nguyên tắc hành nghề luật sư là “Tuân theo Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam” (Điều 5.2). Nên họ coi Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư là nguồn bổ sung của pháp luật về hành nghề luật sư. Tôi không bàn về hình thức, tôi chỉ bàn về nội dung Luật Luật sư cũng như Bộ Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư không có chỗ nào cấm luật sư nhận thù lao theo tỷ lệ % kết quả thắng trong vụ việc tư vấn/đại diện theo ủy quyền cả.”
Ngày 04/12/2025
Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh