Theo thông tin từ báo chí vào cuối tháng 6/2026, Công ty TNHH Duyên Hà – đơn vị trả giá 1.379 tỷ đồng để trúng đấu giá khu đất xây dựng khách sạn 5 sao ở số 18 Cao Bá Quát, phường Ba Đình đã xin hủy kết quả trúng đấu giá, chấp nhận “bỏ cọc” hơn 135 tỷ đồng đã nộp.
Công ty Duyên Hà trước đó đã trả giá hơn 1.379 tỷ đồng cho khu đất rộng 3.366 m2, tương ứng đơn giá gần 410 triệu đồng/m2, gấp đôi so với giá khởi điểm.
Theo báo chí, căn cứ điều 70 Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), Công ty Duyên Hà có nguy cơ bị cấm tham gia đấu giá 6 tháng đến 5 năm vì lỗi “bỏ cọc” khiến kết quả đấu giá bị hủy.
Tình tiết này khiến tôi khá băn khoăn, trăn trở.
Tôi không hiểu sao người ta cứ biến một vấn đề kinh tế, một quyết định về đầu tư của doanh nghiệp, người dân thành một điều bất thường!?
Tôi đi tìm mua nhà, gặp căn nhà ưng ý, tôi đặt cọc cho chủ nhà để hẹn sau 10 ngày sẽ đến ký hợp đồng mua bán. Khi về nhà bàn với vợ, vợ tôi chê, bảo nhà đó đắt, phong thủy kém. Thế là tôi từ bỏ quyết định mua, sau 10 ngày, chủ nhà có quyền bán cho người khác và tôi mất cọc.
Cả hai bên đều chấp nhận và đó là lựa chọn văn minh. Ông chủ nhà không thể ép tôi phải đến ký hợp đồng để mua và tôi cũng không thể ép ông chủ nhà hoàn lại tiền cọc (dĩ nhiên, tôi vẫn gọi cho ông chủ nhà để xin lại một phần tiền cọc, nếu may mắn thì tôi có thể được hỗ trợ phần nào).
Vậy mà bây giờ một doanh nghiệp trúng đấu giá lô đất với giá trúng đấu giá hơn 1.300 tỷ đồng, đã nộp tiền đặt trước (có tính chất tương tự “tiền đặt cọc”) 135 tỷ đồng, nay chấp nhận mất cọc để hủy kết quả trúng đấu giá thì lại có thể phải chịu thêm chế tài hành chính là “cấm tham gia đấu giá 6 tháng đến 5 năm” (vì lỗi bỏ cọc khiến kết quả đấu giá bị hủy theo Điều 70 Luật Đấu giá tài sản).
Tôi thực sự không hiểu lý lẽ của việc này.
Nếu doanh nghiệp này cố tình bỏ giá cao để thao túng thị trường nhằm trục lợi (ví dụ để đẩy giá các bất động sản của mình tại khu vực lân cận) sau đó bỏ cọc thì doanh nghiệp, người lãnh đạo, quản lý doanh nghiệp hoàn toàn có thể phải chịu chế tài, thậm chí là chế tài hình sự nếu có dấu hiệu lừa đảo, thao túng (như vụ THM 4-5 năm trước).
Nhưng nếu đây là một quan hệ kinh tế thông thường, thuần túy là một quyết định đầu tư/không đầu tư thì hãy ứng xử với nó một cách bình thường và văn minh, giống như là bỏ cọc mua nhà.
Bản chất của “tiền đặt trước” trong đấu giá chính là cơ chế phân bổ rủi ro và chi phí cho quyền thay đổi quyết định. Khi người tham gia đấu giá đã chấp nhận mất khoản tiền đó, việc tiếp tục áp dụng thêm một chế tài hành chính cần được lý giải thật thuyết phục về tính cần thiết và tính tương xứng.
Ta đã nói quá nhiều về việc “không hình sự hóa quan hệ kinh tế” nhưng có lẽ cũng cần tiến tới “không hành chính hóa quan hệ kinh tế” cho đảm bảo tính bao quát, toàn vẹn của vấn đề.
Ngày 24/6/2026
Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh