Kỳ kiểm tra kết thúc tập sự hành nghề luật sư đợt 1 năm 2026 đã kết thúc, theo kết quả vừa được Liên đoàn Luật sư Việt Nam công bố, tỷ lệ “Đạt” (vượt qua kỳ kiểm tra để đủ điều kiện nộp hồ sơ xin cấp chứng chỉ hành nghề và thẻ luật sư) chỉ là 18,51% đối với khu vực phía Bắc (161 thí sinh ĐẠT trên tổng số 870 thí sinh dự thi), con số có lẽ thấp kỷ lục.
Khu vực phía Nam có tỷ lệ “Đạt” cao hơn, khoảng 39,14% (483 thí sinh ĐẠT trên tổng số 1.234 thí sinh dự thi).
Tính trung bình cả nước, tỷ lệ “Đạt” vào khoảng 30,61% (644 thí sinh ĐẠT trên tổng số 2.104 thí sinh dự thi).
(Số liệu thống kê chưa chính thức và có thể sai lệch đôi chút)
Đáng chú ý, đây là một trong những kỳ kiểm tra kết thúc tập sự hành nghề luật sư cuối cùng do Liên đoàn Luật sư Việt Nam tổ chức. Theo dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi), kỳ kiểm tra kết thúc tập sự hành nghề luật sư sẽ chuyển thành kỳ thi quốc gia, do Bộ Tư pháp chủ trì tổ chức thay vì giao cho tổ chức xã hội – nghề nghiệp là Liên đoàn Luật sư Việt Nam tổ chức như hiện nay.
Vấn đề được một số luật sư nêu ra sau khi có kết quả kiểm tra khá thú vị: Tỷ lệ thí sinh “không đạt” cao là do năng lực thí sinh hay do chính phương thức kiểm tra đang được áp dụng chưa hợp lý?
Tôi thấy rất thất vọng khi nhìn hình ảnh các thí sinh đi thi kéo theo vali hồ sơ như đi nghỉ mát (nhưng không mát, không dễ chịu chút nào). Thời tôi đi thi cũng gần tương tự như thế, mỗi người chi hàng triệu đồng để in ấn, mua tài liệu in sẵn, văn bản luật… để đi thi. Những ngày hè oi ả tháng 6, thí sinh phải khệ nệ vác theo đống tài liệu, mồ hôi chảy ròng ròng để đi từ nhà xe vào phòng thi mà thấy tội.
Nay số văn bản càng nhiều hơn (cũng một phần vì các cơ quan nhà nước liên tục ban hành thêm văn bản mới thời gian qua) nên thí sinh phải mang vali mới chứa đủ và để có thể kéo, tránh phải khuân vác. Số tài liệu này sau khi thi xong và thí sinh “Đạt” sẽ được xử lý thông qua con đường rác thải, vừa lãng phí tiền bạc, vừa gây hại cho môi trường.
Quan điểm mà tôi đã chia sẻ nhiều lần về kỳ thi này: Thi kết thúc tập sự luật sư là thi NGHỀ chứ không giống như kỳ thi hết môn trong trường đại học hay thi tốt nghiệp THPT. Bởi vậy, kỳ thi này phải bám vào nguyên tắc: “LÀM GÌ, THI ẤY”. Có thể coi là thí sinh là những “luật sư dự bị”, họ đã hoàn thành quá trình đào tạo và tập sự, xem như đã tích lũy đủ “lượng” và chỉ cần 1 kỳ thi nữa để biến đổi về “chất”.
Vậy thì kỳ thi kết thúc tập sự luật sư phải là kỳ thi để các thí sinh tập dượt, chứng minh năng lực, kỹ năng hành nghề như 1 luật sư thực thụ. Khi hành nghề luật sư, các bạn sẽ làm những gì thì kỳ thi này các bạn sẽ làm việc như thế để ban giám khảo (cũng là các luật sư) kiểm nghiệm, đánh giá xem bạn có đủ năng lực để trở thành luật sư đồng nghiệp của họ (thông qua phân tích hồ sơ, nghiên cứu văn bản pháp luật, xây dựng phương án tư vấn, soạn thảo văn bản, bảo vệ quan điểm pháp lý và giải quyết tình huống).
Trong thực tiễn nghề nghiệp, các giám khảo (các luật sư) có ngồi 3 tiếng tra cứu tài liệu là những văn bản giấy in sẵn và viết tay 1 cái thư tư vấn cho khách hàng hoặc viết tay 1 phương án bào chữa hay không? Hay giám khảo sẽ tra tài liệu trên Thư viện pháp luật, kết hợp với ChatGPT, Gemini để phân tích và đánh máy thư tư vấn/luận cứ bào chữa (có sự hỗ trợ của AI)? Nếu giám khảo không làm cái việc thủ công như 50 năm về trước thì sao lại bắt thí sinh làm cái việc ấy (nay chắc chỉ còn phù hợp cho đào tạo ở hệ cử nhân).
Nếu nghề luật đang thay đổi như vậy, hòa trong dòng chảy chung của xã hội trong kỷ nguyên số, thì cũng cần đặt câu hỏi: phương thức kiểm tra hiện nay đã phản ánh đúng cách thức hành nghề thực tế hay chưa?
Hiện nay có một số luật sư cung cấp các khóa học để thi kết thúc tập sự luật sư, trong đó cung cấp khá nhiều “mẹo”, “tip” để thí sinh có thể “pass” qua kỳ thi, chứ đa số không phải là nhằm trang bị kiến thức nghề nghiệp thật, có giá trị cho tương lai hành nghề. Như vậy sẽ mất đi ý nghĩa của 1 kỳ thi nhằm sàng lọc những người có đủ tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề luật sư.
Bản thân tôi khi được các bạn thí sinh hỏi ý kiến, xin tư vấn, lời khuyên thì luôn bảo các bạn: Hãy nhớ rằng đây chỉ là 1 kỳ thi “tốt nghiệp” nên đừng cố giải quyết vấn đề theo cách gai góc, hãy dành việc đó cho quá trình làm nghề về sau, ở đây hãy nhớ rằng 5 điểm là đủ để đỗ. Nên hãy làm bài thi 1 cách AN TOÀN và đừng cho giám khảo cái cớ để đánh trượt bạn. Hãy đặt mình vào vai giám khảo, họ MUỐN ĐỌC/NGHE CÂU TRẢ LỜI THẾ NÀO thì bạn hãy trả lời như vậy.
Với hình thức hiện nay, người ta đang dùng một phương thức thi mang tính học thuật để đánh giá cho một kỳ thi lẽ ra phải mang đậm “chất” thực hành.
Chừng nào phương thức thi vẫn giữ như hiện nay thì tôi sẽ luôn tư vấn cho các thí sinh theo cách thực dụng như vậy. Hi vọng rằng trong thời gian tới, hình thức hỏi thi sẽ có những cải tiến đột phá để tiệm cận gần hơn với hơi thở của thời đại công nghệ số. Khi ấy các “luật sư tập sự” sẽ không phải đọc tài liệu giấy và viết tay mà sẽ được kiểm tra khả năng tra cứu tài liệu, khả năng sử dụng AI để phân tích và giải quyết các vấn đề pháp lý phức tạp…
Và khi ấy, ta có thể tự tin rằng ngay khi cầm chiếc thẻ luật sư trên tay, các tân luật sư sẽ bắt tay vào công việc của một luật sư mà không một chút bỡ ngỡ nào.
Ngày 24/6/2026
Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh