Từ năm 2021 đến nay, các doanh nghiệp trên cả nước đã hoàn thành đầu tư 103 dự án nhà ở xã hội, quy mô xây dựng 66.755 căn hộ. Riêng trong năm 2024, cả nước hoàn thành xây dựng 28 dự án, quy mô xây dựng 21.874 căn hộ, tăng 58% so với năm 2023. Việc xây dựng nhà ở xã hội đã có kết quả nhất định, nhưng so với yêu cầu, mong muốn thì chưa đạt, các doanh nghiệp vẫn gặp nhiều khó khăn trong quá trình đầu tư.
Bài viết trên báo Công luận: Khơi thông điểm nghẽn phát triển nhà ở xã hội
“Nhìn chung, về phía doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay, cũng được điều kiện rất nhiều trong hành lang pháp lý để triển khai các dự án khác nhau. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai cũng gặp phải một vài vướng mắt, như trong khâu giải phóng mắt bằng, cần rất nhiều thời gian và chi phí.
Thứ hai là giá nguyên vật liệu và nhân công tăng theo ngày, theo tháng. Như đã biết, biên lợi nhuận của những dự án nhà xã hội được quyết định là tối đa khoảng 10%, cho nên cũng làm giảm động lực của những nhà đầu tư”. Ông Đặng Văn Dương, tổng giám đốc CTCP Đại Việt Thủ Đô cho biết
Theo ông Nguyễn Hoàng Hải, phó TGĐ Tổng Công ty Đầu tư Phát triển Hạ tầng Đô thị UDIC: “Việc triển khai dự án nhà xã hội ở Hạ Đình, trước đây các cơ chế ưu đãi chưa được hấp dẫn. Hành lang pháp lý triển khai còn rất phức tạp, nên việc triển khai gặp nhiều khó khăn vướng mắc.”
Theo các chuyên gia, khi xác định nhà xã hội thực hiện ưu tiên, thì mọi vấn đề liên quan đến đầu tư phát triển nhà ở xã hội đều cần có sự ưu ái hơn. Tuy nhiên thực tế, thủ tục hành chính pháp lý đối với phân khúc nhà ở xã hội lại nhiều, kéo dài thời gian thực hiện dự án, gây khó khăn cho doanh nghiệp.
TS Cấn Văn Lực cho hay: Lý do chính của chúng ta, cơ bản vẫn là quy trình thủ tục pháp lý. Các doanh nghiệp muốn phát triển nhưng còn rất là khó khăn về quy trình thủ tục pháp lý rất phức tạp và mất nhiều thời gian để hoàn thiện, thậm chí là dẫn đến nạn lọc. Thứ hai là sự vào cuộc của chính quyền địa phương chưa được tốt.
Ở trong các quy định hiện tại, việc xét chuyển đối tượng đủ điều kiện hay không đã được Sở xây dựng làm rất chặt chẽ. Thứ nhất là phường xã phải xác nhận, sau đó Sở xây dựng lại gửi công văn xác nhận đến các đơn vị thuộc cấp quận huyện cũng như Sở Tài nguyên Môi trường của các tỉnh. Quá trình đó đã xác định được chính xác người đủ điều kiện mua nhà ở xã hội rồi. Tuy nhiên ở đây bên ngân hàng chính sách thì lại đi xét duyệt một lần nữa làm cho quá trình đó phải diễn ra ba lần, theo ông Nguyễn Hoàng Nam.
Đứng trước áp lực hoàn thành đề án 1 triệu căn nhà ở xã hội vào năm 2030, Chính phủ đề xuất hàng loạt cơ chế đặc thù phát triển nhà ở xã hội. Một trong những điểm đáng chú ý tại dự thảo nghị quyết của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển nhà ở xã hội là đề xuất thành lập quỹ nhà ở quốc gia hay đề xuất đầu tư xây dựng dự án nhà ở xã hội không thông qua đấu thầu rút ngắn thủ tục thực hiện một dự án xây dựng nhà ở xã hội xuống còn khoảng 75 ngày thay vì 2 năm trước. Nghị quyết đang được doanh nghiệp, giới chuyên gia và cả người dân kỳ vọng sẽ giải quyết được cơ bản những vướng mắc lâu nay trong đầu tư xây dựng nhà ở xã hội.
Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh, chuyên gia Pháp lý BĐS cho biết: “Ông đánh giá cao nghị quyết của Quốc hội lần này, đã quan tâm tháo gỡ các thủ tục hành chính đặc biệt là thủ tục lựa chọn nhà đầu tư. Người ta hiểu rằng phải chọn được chủ đầu tư thì mới có thể triển khai được dự án sau khi có quỹ đất rồi thì phải chọn được chủ đầu tư. Thế nhưng hiện nay thì luật quyết định là đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, khiến cho các địa phương rất là lúng túng bởi vì không có tiêu chí đấu thầu cụ thể, chỉ là những tiêu chí mang tính chất định tính, còn không có tiêu chí để định lượng. Lần này Chính phủ trình và Quốc hội sẽ xem xét quyết định theo hướng là không đấu thầu mà sẽ tổ chức lựa chọn dưới hình thức giao đất trực tiếp cho chủ đầu tư dựa trên những cái năng lực của nhà đầu tư. Theo ông đây là một giải pháp đánh đúng điểm nghẽn lớn nhất của nhà xã hội hiện nay.
Mặc dù có quy định về việc địa phương cần chủ động bố trí quỹ đất để phát triển nhà ở xã hội, nhưng thực tế hầu hết doanh nghiệp đều phải tự bơi, tự giải phóng mặt bằng. Các chuyên gia cho rằng việc trao quyền cho địa phương chủ động bố trí quỹ đất cần đi kèm với coi đây là một trong những tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành thực thi công vụ của địa phương hay nói cách khác là tăng trách nhiệm cho địa phương. Đây là một trong những cơ sở quan trọng giúp đẩy mạnh việc triển khai nhà ở xã hội trong thời gian tới.
Chúng ta thấy rằng vấn đề này sẽ phải đưa vào làm các chỉ số phát triển đánh giá mức độ hoàn thành thực thi công vụ của lãnh đạo, cán bộ công chức. Hiện nay các địa phương vẫn đang báo cáo thành tích dựa trên số liệu về thu chi ngân sách nhà nước, những con số rất ấn tượng. Nhưng theo ông, cần phải thay đổi thêm tư duy về hoàn thành nhiệm vụ của địa phương. Phát triển kinh tế và xã hội phải gắn liền với nhau, đứng trước lựa chọn nên dành khu đất này để làm nhà ở thương mại để địa phương thu ngân sách hay để làm một dự án nhà xã hội để cho người dân được thụ hưởng chỗ ở. Do đó phải có sự cân nhắc khi mà đứng trước áp lực về hoàn thành nhiệm vụ thì lãnh đạo, cán bộ địa phương sẽ phải có cái lựa chọn. Ông Đỉnh cho biết.
Để dự án nhà ở xã hội đáp ứng đúng và đủ nhu cầu của người dân thì các địa phương cần phải có khảo sát thực tế nhu cầu từng khu vực để bố trí quỹ đất. Những nơi có nhu cầu cao thì phải đặt lên hàng đầu, tránh tình trạng bố trí quỹ đất ở những khu vực quá xa hoặc nhu cầu ít dẫn đến dự án ít người mua, lãng phí như tại nhiều dự án nhà ở xã hội hiện nay ở Hà Nội.
Ông Nguyễn Văn Đính cho biết: Ông cho rằng để tạo ra quỹ đất thì phải là vai trò của nhà nước, và Nhà nước cũng dựa trên nguyên tắc những nhu cầu của loại hình nhà ở này ở những khu vực mà nó có nhu cầu cao. Ví dụ như các khu công nghiệp, các khu sản xuất, các khu kinh tế, những khu đô thị mà có những đối tượng thuộc nhóm phải ưu tiên tập trung đông thì cần phải có những khu quy hoạch đồng bộ về loại hình nhà ở xã hội.
Với tinh thần quyết liệt của Thủ tướng Chính phủ, các cơ quan bộ ngành chắc chắn nhà ở xã hội sẽ có nhiều điểm sáng trong thời gian tới. Và đề án 1 triệu căn nhà ở xã hội sẽ về đích đúng hạn, giải quyết chỗ ở cho hàng triệu hộ gia đình, góp phần an sinh xã hội