HĐND thành phố Hà Nội đã họp và thông qua Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, một “siêu dự án” có quy mô tầm cỡ bậc nhất trong lịch sử đất nước với diện tích hơn 11.000ha với nhiều cấu phần: Trục đại lộ cảnh quan kéo dài khoảng 80km; công viên cảnh quan, vui chơi giải trí khoảng 3.300 ha; các khu đất phát triển đô thị… được triển khai tại 16 xã, phường.
Dự án trải dài từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, là trục chiến lược, trục không gian xanh trung tâm, trục kinh tế, thương mại, dịch vụ và đô thị gắn với văn hóa sáng tạo, khoa học công nghệ dọc hai bên sông Hồng. Với việc triển khai siêu dự án sông Hồng, Hà Nội chính thức thiết lập sông Hồng là trục trung tâm, phát triển cân đối hai bên bờ sông.
Hà Nội từng “quay lưng” với sông Hồng đầy đáng tiếc (đi trên cầu Vĩnh Tuy, cầu Long Biên vào những buổi chiều Thu, có thể thấy sông Hồng tuyệt đẹp), việc triển khai thành công siêu dự án này sẽ biến Hà Nội thành một đô thị đẹp ven sông và con sông thực sự trở thành biểu tượng của thành phố, tương tự Sài Gòn, Đà Nẵng, Cần Thơ, Hội An, Đồng Hới…
Nhưng để triển khai thành công siêu dự án sông Hồng là không hề đơn giản bởi quy mô lớn, tính chất phức tạp về kỹ thuật của dự án (tác động sâu rộng đến quy hoạch thoát lũ), ảnh hưởng đến đời sống hàng vạn hộ dân sinh sống ngoài đê và đặc biệt là quy mô vốn đầu tư lên tới cả triệu tỷ đồng.
Theo Tờ trình của UBND thành phố Hà Nội gửi HĐND thành phố, siêu dự án sông Hồng đã đạt được các cột mốc pháp lý:(i) Được Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố và HĐND Thành phố cơ bản thống nhất chủ trương đầu tư, cho phép áp dụng Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô; (ii) Được UBND thành phố Hà Nội phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư tại Quyết định số 6281/QĐ-UBND ngày 17/12/2025 với Liên danh 6 nhà đầu tư được lựa chọn (triển khai theo hình thức PPP, hợp đồng BT); (iii) Được tạm giao đất để phục vụ khởi công Dự án thành phần độc lập ban đầu: Công viên công cộng phường Phú Thượng.
Pháp lý dự án được triển khai rất khẩn trương theo đúng tinh thần “vừa chạy vừa xếp hàng”: (i) Ngày 17/12/2025, UBND Thành phố có Quyết định số 6268/QĐ-UBND phê duyệt quy hoạch chi tiết Công viên công cộng phường Phú Thượng và Quyết định số 6281/QĐ-UBND phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư siêu dự án sông Hồng (cho Liên danh 6 nhà đầu tư); (ii) Ngày 18/12/2025, UBND Thành phố có Quyết định số 6318/QĐ-UBND tạm giao khoảng 3,26 ha đất để phục vụ khởi công Dự án thành phần độc lập ban đầu: Công viên công cộng phường Phú Thượng; (iii) Ngày 19/12/2025, Liên danh 6 nhà đầu tư đã tổ chức khởi công Dự án Công viên công cộng phường Phú Thượng (dự án thành phần độc lập ban đầu).
Phải sau gần 5 tháng kể từ ngày khởi công, siêu dự án sông Hồng đã được phê duyệt chủ trương đầu tư với một số thông tin quan trọng đã thay đổi so với Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư: Tổng mức đầu tư: giảm xuống còn khoảng 736.963 tỷ đồng (giảm hơn 100.000 tỷ đồng); tiến độ thực hiện: Hoàn thành trong năm 2038 (kéo dài thêm 8 năm); và đặc biệt là trong 6 thành viên Liên danh được lựa chọn ban đầu, đã có 3 thành viên có văn bản xin rút khỏi Liên danh và không tiếp tục tham gia Dự án.
Như vậy, từ 6 nhà đầu tư trong Liên danh ban đầu chỉ còn lại 3 nhà đầu tư tiếp tục tham gia Dự án.
Báo cáo về nội dung này, Tờ trình ngày 10/5 của UBND thành phố Hà Nội gửi HĐND thành phố nêu quan điểm: “nội dung này phù hợp với quyền được tự chủ kinh doanh quy định tại Điều 7 Luật Doanh nghiệp năm 2020”.
Tôi cho rằng cần phải làm rõ về quyền tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp, người dân. Quy định này xuất phát từ Điều 33 Hiến pháp 2013: “Mọi người có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm.”
Thể chế hóa quyền hiến định này, Điều 7 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định về quyền của doanh nghiệp: “1. Tự do kinh doanh ngành, nghề mà luật không cấm. 2. Tự chủ kinh doanh và lựa chọn hình thức tổ chức kinh doanh; chủ động lựa chọn ngành, nghề, địa bàn, hình thức kinh doanh; chủ động điều chỉnh quy mô và ngành, nghề kinh doanh.”
Điều 5 Luật Đầu tư 2025 cũng quy định rõ chính sách của nhà nước về đầu tư kinh doanh: “1. Nhà đầu tư có quyền thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh trong ngành, nghề mà Luật này không cấm. Đối với ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện thì nhà đầu tư phải đáp ứng các điều kiện đầu tư kinh doanh theo quy định của pháp luật. 2. Nhà đầu tư được tự quyết định và tự chịu trách nhiệm về hoạt động đầu tư kinh doanh theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan…”
Quyền tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp được hiểu là doanh nghiệp được tự quyết định kinh doanh hay không kinh doanh; được lựa chọn kinh doanh ở ngành, nghề, địa bàn… nào; được lựa chọn hình thức tổ chức kinh doanh; được điều chỉnh, thay đổi quy mô và ngành, nghề kinh doanh theo khả năng/nhu cầu… Nếu chọn kinh doanh ở ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện thì phải đáp ứng các điều kiện tương ứng.
Trong khoa học pháp lý, “Quyền” và “Nghĩa vụ” có mối liên hệ mật thiết, không tách rời. “Quyền” luôn song hành cùng “Nghĩa vụ” và ngược lại. Chính bởi vậy mà Luật Đầu tư nhấn mạnh:Nhà đầu tư được tự quyết định hoạt động đầu tư kinh doanh nhưng phải tự chịu trách nhiệm về hoạt động ấy. Trên thực tế, không có “Quyền” nào mà không gắn liền với “Nghĩa vụ” cả (trừ một số quyền nhân thân cơ bản trong nhóm quyền con người).
Trở lại với siêu dự án sông Hồng, vấn đề được rất nhiều người quan tâm đặt ra là: Dự án đã được UBND Thành phố Hà Nội ban hành quyết định hành chính phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư (cho Liên danh 6 nhà đầu tư) và thậm chí đã tạm giao đất để Liên danh 6 nhà đầu tư tổ chức khởi công 01 dự án thành phần thuộc siêu dự án; đã giao Công ty cổ phần Tập đoàn Tương lai Sông Hồng (doanh nghiệp dự án) thực hiện Dự án Khu đô thị đa mục tiêu tại xã Thư Lâm, xã Đông Anh, gồm 03 khu đất với quy mô khoảng 696ha để tạo quỹ nhà định cư phục vụ giải phóng mặt bằng các dự án (gồm siêu dự án sông Hồng). Với tình trạng pháp lý như vậy, các nhà đầu tư là thành viên Liên danh có được quyền đơn phương rút, không tham gia dự án nữa hay không?
Việc các thành viên Liên danh đơn phương rút khỏi dự án có thực sự là “phù hợp với quyền được tự chủ kinh doanh quy định tại Điều 7 Luật Doanh nghiệp năm 2020”như nhận định của UBND Thành phố Hà Nội?
Quyết định của UBND Thành phố Hà Nội phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư là Quyết định hành chính có hiệu lực pháp luật. Quyết định này được ban hành dựa trên cơ sở là hồ sơ đề xuất của nhà đầu tư, không phải do cơ quan nhà nước đơn phương chỉ định.
Việc nộp hồ sơ đăng ký thực hiện dự án là một hành động pháp lý, làm phát sinh quan hệ pháp luật giữa Liên danh 6 nhà đầu tư và cơ quan nhà nước, dẫn đến phát sinh các quyền và nghĩa vụ giữa các bên (trong các biểu mẫu thuộc hồ sơ đăng ký thực hiện dự án luôn chứa các điều khoản cam kết nhằm ràng buộc nhà đầu tư phải thực hiện đúng theo nội dung đã đề xuất).
Như vậy thông qua việc ký, nộp hồ sơ đăng ký thực hiện dự án, các thành viên Liên danh đã tự xác lập một “giao kèo” với Nhà nước có ràng buộc pháp lý, không phải một hành động vu vơ. Nên “quyền tự chủ kinh doanh” theo Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư cần phải được giải thích một cách chuẩn xác trên tinh thần “Quyền” song hành cùng “Nghĩa vụ”, “Trách nhiệm”.
Không thể có một hệ thống pháp lý cho phép chủ thể hưởng quyền (được lựa chọn nhà đầu tư theo cơ chế “đặc biệt”) mà lại được từ chối thực hiện nghĩa vụ (thực hiện dự án).
“Quyền tự chủ kinh doanh” không phải là việc làm tùy hứng theo kiểu “thích thì làm, không thích thì nghỉ” và lý giải rằng do có sự thay đổi về chiến lược kinh doanh, đặc biệt là với hoạt động kinh doanh theo hình thức thực hiện dự án đầu tư có sử dụng đất với rất nhiều quan hệ pháp luật phát sinh trong các lĩnh vực quy hoạch, đất đai, xây dựng, tài chính… có một bên tham gia là Nhà nước.
Nếu giải thích “Quyền tự chủ kinh doanh” là một quyền tuyệt đối, đương nhiên (như một số quyền nhân thân cơ bản trong nhóm quyền con người) thì pháp luật không cần phải đặt ra các quy định, biện pháp để ràng buộc nhà đầu tư: Bảo lãnh dự thầu; bảo đảm thực hiện hợp đồng; ký quỹ để bảo đảm thực hiện dự án…!?
Nhà đầu tư tham gia đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu tham gia đấu thầu lựa chọn nhà thầu không cần nộp bảo lãnh dự thầu!?
Nhà đầu tư trúng thầu dự án có sử dụng đất, nhà thầu trúng thầu gói thầu vốn ngân sách không cần nộp bảo đảm thực hiện hợp đồng!?
Nhà đầu tư không cần ký quỹ để bảo đảm thực hiện dự án vẫn được Nhà nước giao đất!?
Với việc 3/6 thành viên rút khỏi Liên danh siêu dự án sông Hồng, đây lẽ ra phải được xem là một “tình huống trong lựa chọn nhà đầu tư”. Về mặt nguyên tắc, năng lực của Liên danh được đánh giá dựa trên tổng năng lực (kỹ thuật, tài chính, kinh nghiệm…) của tất cả thành viên, khi 50% số thành viên rút lui, năng lực của các thành viên còn lại có thể không còn đáp ứng yêu cầu để triển khai thực hiện dự án.
Về mặt hình thức, khi thành phần liên danh thay đổi thì tư cách pháp nhân được lựa chọn nhà đầu tư ban đầu đã không còn tồn tại theo đúng hình thức đã được phê duyệt.
Việc không đánh giá năng lực của nhà đầu tư sau khi 50% số thành viên rút lui để đảm bảo đáp ứng yêu cầu thực hiện dự án có thể gây rủi ro cho quá trình triển khai thực tế.
Trong khi đó, việc không áp chế tài, biện pháp với các thành viên đơn phương rút khỏi Liên danh, đồng thời ghi nhận đó là “Quyền tự chủ kinh doanh” của doanh nghiệp có thể tạo ra hiệu ứng “nhờn luật”, làm suy yếu quyền lực nhà nước.
Ngày 12/5/2026
Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh