Vụ đĩa cơm 35.000 đồng tại Phan Thiết show ra cho chúng ta trọn vẹn mặt trái của mạng xã hội và sự độc hại của “văn hóa bóc phốt”.
Chúng ta không được xem sự thật. Như người ta thường nói: “Một nửa cái bánh mì vẫn là bánh mì nhưng một nửa sự thật không phải là sự thật”, chúng ta không biết diễn biến từ đầu thế nào, mâu thuẫn khởi nguồn và phát triển ra sao. Chúng ta chỉ nhìn thấy phần đuôi của câu chuyện, khi mà tranh cãi đã trở nên dữ dội và những chiếc điện thoại đã dí vào mặt đối phương để quay thì liệu còn ai đủ bình tĩnh để hành xử một cách khôn ngoan được không?
Nhưng tôi xin không bàn đến khía cạnh ai đúng, ai sai. Tôi muốn đề cập tới khía cạnh pháp lý của vụ việc.
Theo thông tin từ báo Pháp luật TP HCM, chị M, vị thực khách sau khi bị tung đoạn clip lên MXH đã phải hứng chịu sự miệt thị, tấn công dữ dội từ cộng đồng mạng. Thậm chí có những người 3-4 giờ sáng cũng gọi điện thoại chửi bới, mắng nhiếc, gây áp lực.
Vậy ai mới là nạn nhân trong vụ việc này?
Nếu như chủ quán ăn cho rằng mình là nạn nhân, dẫn đến sự phản kháng bằng cách dí điện thoại vào mặt khách hàng và tung clip của khách lên MXH, thì câu hỏi pháp lý đặt ra là: Có cái gì đã bị xâm phạm? Chị M đã gây rối, làm xáo trộn hoạt động kinh doanh của quán ư? Hay là uy tín của quán, danh dự, nhân phẩm của chủ quán đã bị xâm phạm?
Sự xâm phạm mà chị M gây ra cho quán/chủ quán là hết sức mơ hồ (mặc dù tôi không phủ nhận vợ chồng chị M đã hành xử không được lịch sự và rất không đáng cho một mâu thuẫn nhỏ, liên quan đến những món ăn có giá ở mức trung bình).
Nếu không chứng minh được sự xâm phạm từ khách hàng đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình thì việc chủ quán ghi lại clip, hình ảnh đối phương và tung lên mạng nên được diễn giải là gì? Một biện pháp phòng vệ, tự bảo vệ mình, hay đơn thuần chỉ là đăng đàn bóc phốt để làm content, hay để trả đũa?
“Chị M khẳng định tấm ảnh dĩa cơm gây tranh cãi trên mạng thực chất là dĩa cơm thứ hai do chính chủ quán làm lại để “thách” chị M đăng lên mạng hỏi ý kiến mọi người và chị chỉ đăng ảnh để hỏi cộng đồng mạng mắc hay rẻ chứ không hề nêu tên hay địa chỉ quán” – Thông tin từ báo Pháp luật TP HCM.
Nếu đây là thông tin xác thực thì sau khi tranh cãi về giá đắt/rẻ (quán báo giá 35k, khách đánh giá chỉ 25k) thì chủ quán đã cho làm lại 1 đĩa cơm tương tự để khách chụp ảnh, đăng lên MXH nhằm “tham vấn cộng đồng mạng” xem trị giá bao nhiêu.
Trong kinh doanh nghề dịch vụ, việc tranh cãi với khách hàng luôn là điều tối kỵ. Chụp hình/quay clip khách hàng để tung lên MXH cũng là một thất bại thảm hại về đạo đức kinh doanh.
Và còn 1 vấn đề mấu chốt: sự vi phạm pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, hình ảnh khuôn mặt, giọng nói, thông tin liên kết nhân thân của chị M và chồng là dữ liệu cá nhân được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt. Việc tự ý tung lên MXH mà không có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu là hành vi vi phạm pháp luật.
Ai dám sử dụng dịch vụ từ một nhà cung cấp có lịch sử tranh cãi với khách, thách thức khách và chụp hình/quay clip khách hàng để tung lên MXH?
Sai lầm thứ nhất ở đây là: Khi xảy ra mâu thuẫn, tranh cãi thì ghi lại clip, hình ảnh đối phương và tung lên mạng.
Và sai lầm thứ hai: Nhờ cộng đồng mạng phân xử Đúng/Sai. Nếu chọn “tòa án mạng” là nơi phán xử, tất cả các bên đều thất bại.
Hãy nhớ rằng dư luận xã hội có thể là một kênh tham khảo (đáng tiếc là nguồn tham khảo này thường có chất lượng rất thấp và hay sai), nhưng không thể và không bao giờ được phép thay thế các quy tắc pháp lý và cơ quan thực thi pháp luật để định đoạt danh dự của một con người.
Câu chuyện này khiến tôi nhớ lại vụ việc giữa tài xế Grab và hành khách là nhạc sĩ Minh Khang. Nếu khách hàng sai, tài xế có được tự ý tung clip của khách lên MXH?
“Tôi mong rằng mọi người hiểu khi tôi sử dụng dịch vụ, tôi có quyền phản ảnh giá cả mắc hay rẻ; ngon hay không ngon còn chủ quán có tiếp nhận hay không là cách xử lý của họ chứ không phải khi khách hàng phản ảnh thì họ cứ quay clip đưa lên mạng xã hội…”, chị M chia sẻ trên báo.
Đứng ở góc độ pháp lý, tôi đồng ý với chị M (dù về khía cạnh “con người” thì không, đừng bao giờ mất thời gian tranh cãi về việc đĩa cơm đáng giá 25k hay là 35k).
Đĩa cơm thì rẻ; nhưng hình ảnh cá nhân, uy tín, danh dự, nhân phẩm của các bên mới là đắt.
Việc dí điện thoại vào mặt khách hàng để quay và tung lên mạng có phải hành vi xâm phạm quyền của cá nhân đối với hình ảnh (Điều 32 Bộ luật Dân sự) và xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác (Điều 34 Bộ luật Dân sự)?
Việc đem chiếc xe VF3 và bộ trang phục mặc trên người để gắn với nhân thân, từ đó quy chụp cho phẩm chất, tính cách của người khác có phải là hành vi bôi nhọ, phỉ báng?
Việc đưa yếu tố vùng miền (“dân Bắc Kỳ”) ra để phán xét có phải là hành vi phân biệt đối xử, đi ngược với tinh thần của Hiến pháp: “Không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội”; “nghiêm cấm mọi hành vi kỳ thị, chia rẽ dân tộc”.
“Chỉ là một đoạn clip ghi lại khách quan vụ việc thôi mà”, có lẽ chủ quán nghĩ vậy khi tung clip lên mạng xã hội. Nhưng là người có đủ năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự, chủ quán biết và buộc phải biết về những hệ lụy gây ra từ đoạn clip ấy.
Ai cũng có cái sai trong vụ việc này nhưng cái sai lớn hơn thuộc về người cung cấp dịch vụ và tổn hại lớn hơn thuộc về khách hàng.
Nhưng theo dõi thông tin trên MXH những ngày qua, tôi lại thấy làn sóng người dùng vào hùa với nhau để nhục mạ vị thực khách!?
Hãy nhớ rằng đánh giá dịch vụ (về chất lượng, giá cả…) là quyền của người tiêu dùng. Ngược lại, người cung cấp dịch vụ không có quyền “trả đũa” bằng một hành vi xâm phạm nhân thân người khác.
Đó vừa là hành vi vi phạm pháp luật, vừa là sự khiếm khuyết về đạo đức, văn hóa kinh doanh.
Ngày 06/5/2026
Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh